Tips bij hittegolf in de thuiszorg

Mijn gezonde verstand gebruiken bij werken in de hitte doe ik al wel en ik drink heus wel extra, fiets wat rustiger en zet voor cliënten direct wat meer drinken klaar. Toch is het goed om ieder jaar weer links en rechts herinnerd te worden aan tips bij hitte. Ik merk ten eerste bij het lezen van rapportages van collega’s dat ik regelmatig denk: ‘Oh ja, dat is inderdaad goed om te doen’. Bij cliënten thuis denk ik ook ieder jaar weer: ‘Oh, wat fijn dat de familie hier aan gedacht heeft.’ Het zijn vaak tips die ik wel weet, maar het zakt na twee seizoenen tijdelijk wat verder weg in mijn geheugen.

Hitte is lastig voor zowel cliënten als personeel

Op ons Communicatieplein, Twitter en de media barst het verder ook van de handige tips bij hitte. Het valt immers niet mee om dagen achtereen te werken bij temperaturen van boven de 30 graden, misschien wel vier maanden zwanger, iemand douchend in een kleine badkamer. Maar denk ook aan, ik noem maar, een alleenstaande oudere van 90+ met dementie, incontinentie en waarvan de kinderen misschien op vakantie zijn; extra alertheid is geboden.

Ouderen regelen hun vochthuishouding en temperatuur minder goed

Ouderen hebben vaak een verminderd dorstgevoel. Dat komt omdat de hersenen minder vaak het seintje krijgen en doorgeven te moeten drinken terwijl het lichaam wel vocht nodig heeft. Ook het signaal om te moeten transpireren om het lichaam koel te houden kan door ouderdom veranderd zijn. Daarom is het bij een hittegolf extra belangrijk dat we ouderen wat extra drinken voorzetten. Probeer naast water ook wat sap of bouillon als dat wat makkelijker weg drinkt.

Initiatieven voor cliënten

Cliënten in de thuiszorg vormen samen veelal een kwetsbare groep waar extra aandacht bij geboden is in geval van een hittegolf. Welke tips kun je meenemen als je op pad gaat in de wijk?

  • Flesje water en bouillon

Buurtzorg Winterswijk Centrum en Buurtzorg Putten deelden een flesje water en zakje bouillon uit tijdens een hittegolf aan al hun cliënten. Wat een leuk initiatief! Het is een mooi gebaar waarmee extra aandacht wordt gevraagd om goed te drinken.

  • Opletten met diuretica en laxantia

Mensen die ‘plastabletten’ (diuretica) gebruiken, zoals furosemide, chloorthiazide en bumetanide tegen bijvoorbeeld oedeem of bij hartfalen, hebben kans dat ze meer vocht verliezen dan nodig is. Dit kun je enigszins bijhouden door goed naar het vochtprobleem te kijken (dikte van de enkels bijvoorbeeld) en het gewicht. Misschien moet de medicatie, bij klachten zoals te veel afvallen of andere signalen zoals hoofdpijn en duizeligheid, in overleg met de huisarts verminderd worden tot de hittegolf voorbij is en de vochthuishouding weer normaliseert.

Mensen met te dunne ontlasting verliezen extra vocht, dus wees extra voorzichtig met laxantia en/of laat ze extra drinken. Mensen vanaf 70 jaar met aanhoudende diarree langer dan een dag, hebben mogelijk ook wat meer zouten nodig, overleg hiervoor met een arts.

  • Samen drinken

Samen drinken is voor allebei goed natuurlijk. Met name bij mensen met dementie is het goed samen te eten of te drinken, want als ze alleen zijn is het maar de vraag of ze wel wat voor zichzelf nemen. Samen drinken stimuleert deze groep mensen om te drinken. En bij wie niet eigenlijk.

  • Vochtbalans bijhouden

Soms is het lastig in te schatten of iemand daadwerkelijk wel genoeg drinkt. Je zou een maatkan of literfles water kunnen klaarzetten die op een dag leeg moet, die je aan het einde van de dag kunt controleren. Toch is het niet helemaal dementieproof als er ook nog water uit de kraan wordt getapt en de fles vol blijft. Bij vol incontinentiemateriaal kun je er wel vanuit gaan dat diegene goed drinkt. Als dit vaker schoon en droog blijft kan dit een teken zijn dat er te weinig gedronken wordt. Donkere urine in de WC/po/inlegger geeft vaak ook aan dat er meer gedronken mag worden.

  • IJsjes uitdelen

IJsjes uitdelen wordt al veel gedaan bij zorginstellingen. Supergoed initiatief! Misschien is het een idee dit ook eens in de wijk te doen al is dat logistiek wat lastiger. Of wijs mantelzorgers erop om eens ijsjes of milkshakes te halen voor hun naaste. Klein weetje: ik heb 9 jaar bij de McDonald’s gewerkt en iedere zomer heb ik ontelbaar veel aardbeienmilkshakes gekocht aan oudere stelletjes die er de krant kwamen lezen. Aanrader dus.

  • Zonnebrandolie uitdelen

Een groot deel van de ouderen die ik in de wijk ken, komen amper meer buiten. Maar zonnebrandcrème uitdelen is misschien wel een leuk idee, als variant op de ijsjes of de flesjes water met bouillon!

  • Opletten met medicatie en felle zon

Met sommige medicatie moet men uitkijken in de zon. Bij bijvoorbeeld het antibioticum doxycycline mag je pas een week na de kuur weer in de zon. Hoe dit zit bij andere medicatie is op te zoeken in de bijwerkingen op de bijsluiter of op apotheek.nl of farmacotherapeutischkompas.nl

  • Bewaar medicatie op de juiste temperatuur

Veel medicatie mag niet boven de 25 º C bewaard worden. Probeer deze dus zoveel mogelijk in een donkere, droge kast te bewaren.

  • Varieer met vocht

Varieer met vocht als water tegen gaat staan. Zo nu en dan een glas sap, bouillon, koffie en/of thee drinkt misschien wat makkelijker weg. Of zet naast de gebruikelijke kop koffie er nog een extra glas water bij.

Isotone sportdrankjes is ook eens genoemd omdat daar zouten in zitten. Of de kans aanwezig is dat de cliënt daadwerkelijk zouten te kort komt, is met de huisarts te bespreken. Doorgaans hebben we maar erg weinig zout nodig en zal een tekort aan zouten niet zo snel gebeuren. Houd er ook rekening mee dat ouderen vaak minder goed natrium uitscheiden, omdat de nieren minder goed werken. ORS is bijvoorbeeld ook zo’n oplossing met glucose en zouten en wordt volgens thuisarts.nl alleen aanbevolen bij uitdroging door waterdunne diarree of braken. Lang verhaal kort: ga niet zonder overleg extra zouten aanbevelen.

Verder krijg je ook met ijsjes en milkshakes wat meer vocht binnen. Denk wel aan de hoeveelheid suiker die erin zit. Water blijft natuurlijk dorstlesser nummer 1.

  • Mensen met vochtbeperking

Mensen met vochtbeperking mogen vaak toch ook wat extra vocht tot zich nemen. Overleg hiervoor wel met de arts. Ik zag een reuze-interessant lijntje hierover op Twitter, waaronder wat antwoorden te zien zijn hoe er gehandeld wordt vanuit verschillende afdelingen en disciplines. Voor nierpatiënten is bijvoorbeeld deze site wel te gebruiken: https://www.nieren.nl/blogs/11-eten-weten-en-di-ten/193-van-nationaal-hitteplan-naar-nierhitteplan en deze link heeft ook informatie voor mensen met hartfalen: https://www.nierstichting.nl/media/filer_public/2d/97/2d97bbc9-140e-436a-8601-61a903dcba5d/folder_soms_moet_u_uw_medicijnen_even_overslaan.pdf Vaak let je bij deze mensen extra goed op het gewicht, de bloeddruk, benauwdheid en bijvoorbeeld dikke enkels.

  • Extra douchen of extra natte washand

Voor sommige cliënten is het fijn om extra te douchen. Probeer daar bij stil te staan en kijk samen indien nodig naar de mogelijkheden. Ik bied sowieso al vaker een natte washand aan om even op te frissen, zoals voor het naar bed gaan; even lekker het gezicht of over een klamme rug en oksels. Dat is toch de kleinste moeite.

  • Nationaal hitteplan delen

Ouderen moeten extra waakzaam zijn bij langdurige hitte. Daarom is er een hitteplan gemaakt door het RIVM. Als je even doorklikt op de site is er een folder te downloaden met wat tips die je eventueel bij cliënten kunt verspreiden. Het hitteplan is ontstaan doordat er steeds vaker hete zomers in Nederland voorkomen en hitte de kans op sterfte onder ouderen kan vergroten.

  • Verkoelende apparatuur

Steeds vaker zie je ventilatoren klaar staan in huizen bij ouderen, maar ook mobiele airco’s (zó fijn!). Help waar nodig bij het aan- en uit zetten van die apparaten als ouderen dit niet goed zelf kunnen bedienen. Wees erop bedacht dat het lawaai van deze apparaten ook heel storend kan zijn waardoor ze regelmatig toch weer uitgezet of niet gebruikt worden. Probeer verder het apparatuur wat juist veel warmte uitstraalt zoveel mogelijk uit te laten.

  • Zonnewering

Ook zonneschermen en rolluiken kunnen benut worden. Afgelopen periode merkte ik dat mijn collega’s dit heel smoothly aan elkaar overdroegen zodat in de vroege ochtend en late avond nog even de koelte doorgetrokken werd en dat de rolluiken aan de zonkant op tijd dicht gingen. Vergeet niet dat de veiligheid in het geding kan komen als er ramen en deuren bij ouderen open worden gelaten. Bespreek dit waar nodig met contactpersonen om problemen te voorkomen.

  • Vliegenhorren en elektrische vliegenvangers

Gebruik ook vliegenhorren indien aanwezig, om te voorkomen dat de cliënt geplaagd wordt door beestjes. Mocht er toch een vlieg binnen zijn gekomen, dan heb ik vaak niet de tijd om daar nog met een mepper achteraan te gaan hoe erg de cliënt het ook kan vinden.

  • Wees bedacht op fruitvliegjes

Fruitvliegjes planten zich razendsnel voort, dus ruim je rommel meteen op als je bijvoorbeeld een restant warme maaltijd moet weggooien of een appeltje hebt geschild. Maak zo nodig een valletje van een oud glazen potje, plastic folie, een elastiekje en lokaas zoals een stukje fruit of sap. Span het plastic vast om het glas waar het lokaas in zit, prik een paar kleine gaatjes van ongeveer 3 millimeter en lok ze zo in de val.

  • Aanwezigheid van luchtige kleding

Laat cliënten luchtige kleding dragen. Mensen met cognitieve problemen zoals dementie beseffen soms niet dat ze luchtige kleding uit de kast moeten halen en echt geen vestje meer hoeven te dragen. Help ze hierbij de goede keus te maken. Als je even niet oplet lopen ze weer in hun gebruikelijke lange winterpyjama en wollen sokken door de slaapkamer, op zoek naar de warme kruik. Als er niet voldoende zomerkleding aanwezig is, laat het dan de contactpersonen weten; die hebben dit niet altijd in de gaten.

  • Binnen blijven in de middag

Sommige ouderen zijn in hun dagelijkse structuur gewend om te wandelen of ergens heen te gaan in de middag. Indien ze het zelf niet in de gaten hebben is het misschien nodig ze eraan te herinneren dat er wordt geadviseerd binnen te blijven tussen 12 en 16 uur, wanneer de hoogste temperatuur van de dag bereikt wordt. Verder is de schaduw opzoeken natuurlijk aanbevolen.

  • Spierkrampen kan duiden op vochttekort

Heel verleidelijk is het om bij spierkrampen ’s nachts naar een medicijn te vragen bij de arts, want die bestaan. Maar de klacht kan ook duiden op vochttekort. Het is belangrijk om dat uit te sluiten.

  • Ken de symptomen van uitdroging

Flauwte, vermoeidheid, sufheid, hoofdpijn, misselijkheid en braken, versnelde hartslag, versnelde ademhaling, donkere urine, dieper liggende ogen, koorts, verwardheid, verminderde elasticiteit van de huid, lagere bloeddruk, wazig zien, spierkrampen kunnen allemaal symptomen zijn van uitdroging.

  • Wanneer drinken niet gaat

Kleine beetjes water met een rietje regelmatig blijven aanbieden is sowieso iets wat bijvoorbeeld in de palliatieve zorg veel gebeurd. Verder zou een ijsklontje in de mond verfrissend kunnen zijn. Als slikken helemaal niet meer gaat is het belangrijk goed op de hygiëne en bevochtiging van de mond te letten. Hier zijn verschillende middeltjes voor zoals speciale swabs en gels (oral balance).

Initiatieven voor medewerkers in de thuiszorg

Omdat wij niet op een heerlijk koel kantoor werken, niet altijd een auto met airco tot ons beschikking hebben en regelmatig in broeierige slaapkamertjes en badkamers moeten werken, is het goed om ook eens kritisch naar onszelf te kijken. Zijn wij wel goed bezig in de hitte?

  • Sla drinken niet af

Als een cliënt mij wat te drinken aanbied sla ik het vaak af en ga zo snel mogelijk weer naar de volgende cliënt, want ja; druk druk druk… Maar tijdens de hittegolf probeer ik bewust bijvoorbeeld bij iedere cliënt een glas water te drinken. Het voordeel is ten eerste dat je jezelf dwingt goed te drinken en de kans op bijvoorbeeld hoofdpijn vermindert en ten tweede bied ik meteen de cliënt ook wat te drinken aan.

  • Neem drinken mee

Meestal kun je wel wat te drinken krijgen bij cliënten, maar niet altijd of je komt er niet aan toe. Ook is één glas water niet altijd voldoende als je je net daarvoor een uur lang in het zweet hebt gewerkt. Neem wat te drinken mee zodat je altijd een paar slokken extra kunt nemen onderweg. Deze en bovenstaande tip heeft bij mij mijn hoofdpijn weg weten te krijgen tijdens de laatste hittegolf. Al dacht ik altijd genoeg te drinken, het bleek toch niet zo te zijn (#ervaringsdeskundige).

  • Drink op tijd

Vóór een avonddienst probeer ik ook altijd overdag al extra water te drinken zodat ik niet al gedehydreerd de dienst begin. Het klinkt allemaal heel logisch, maar op een drukke dag privé kun je dit gewoonweg ook makkelijk vergeten.

  • Draag luchtige kleding

Wat ook veel gedaan wordt is dat medewerkers in eigen kleding komen op zomerse dagen. Mouwloze tops en korte broeken kunnen een uitkomst zijn. Hierop volgt vaak de discussie wat wel of niet kan, maar mijn ervaring is dat iedereen hier zelf wel uit komt.

  • De routes aanpassen

Soms is het een idee de ochtendroute eerder te beginnen. Bijvoorbeeld al om 7 uur in plaats van 8 uur. Of bijvoorbeeld de avonddienst te splitsen en op te delen.

  • Zorgen om elkaar: een mooi iets. Waardeer dit!

Cliënten geven ook extra om ons thuiszorgmedewerkers is te merken. Je krijgt hier en daar wat extra’s te drinken, er worden airco’s geregeld; niet alleen voor zichzelf maar ook voor ons. Wees je daarvan bewust en wees er dankbaar voor. Positieve initiatieven mogen beloond worden met een compliment. Niets is vanzelfsprekend!

  • Eet gezond

Ondanks dat je eetlust (én zin om te koken) waarschijnlijk minder wordt tijdens een hittegolf, is het wel verstandig om goed te blijven eten. Probeer gezond te eten. Dit was overigens een tip van Jos de Blok, leuk weetje.

  • Koelsjaal of natte handdoek

Ik las nog een berichtje over dat een collega met een koelsjaal werkte. Mocht je geïnteresseerd zijn en dit willen uitproberen, dan is hier een link: https://www.mensenverkoeling.nl/webshop/koelsjaals/detail/179/koelsjaal-navy.html De tip van een natte handdoek in de nek wordt ook nog toegepast.

  • Beperk inspanning

Fiets niet als een malle door de wijk, maar doe het rustig aan. Ga desnoods uit van wat meer reistijd.

Dit waren alle tips dóór en vóór de wijk! Graag hoor ik of er nog aanvullingen zijn.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.